Traktat egipsko-hetycki (traktat z Kadesz) po polsku; wersja egipska

Traktat egipsko-hetycki to najstarszy traktat pokojowy zachowany po dziś dzień. Został zawarty między Ramzesem II (faraonem Egiptu) a Hattusilisem III (królem Hetytów). Zwyczajowa nazwa to traktat z Kadesz, co sugeruje powiązanie z bitwą pod Kadesz, chociaż sama nazwa Kadesz nie występuje w układzie, a sam traktat został zawarty kilkanaście lat po bitwie. Traktat egipsko-hetycki miał na celu zakończyć wieloletni konflikt i ustanowić przymierze na linii Nowe Państwo egipskie – imperium Hetytów.

Traktat z Kadesz. Tekst po polsku, przetłumaczony z języka angielskiego. Mam nadzieję, że odniesiesz, drogi czytelniku, korzyść z tego dokumentu. Źródło ang – odnośnik.

Traktat pokojowy między Ramzesem II a Hattusilim III – wersja egipska

21 roku, pierwszego miesiąca drugiej pory roku, 21 dnia panowania jego wysokości, króla Górnego i Dolnego Egiptu, Usermaatre Setepenre (Ra-Jest-Silny-Prawdą-Wybrańca-Ra), Syna Ra, Meriamona (umiłowanego przez Amona) Ramzesa, żyjącego wiecznie, umiłowanego przez Amona-Ra-Horachte, umiłowanego przez Ptaha-Na-Południe-Od-Swej-Ściany i pana Życia-Obu-Krajów, umiłowanego przez Mut, Panią Aszeru i umiłowanego przez Chonsu-Neferhotepa, światło świecące z tronu-Horusa-żyjących, jak jego ojciec, Horachte, na wieki i na zawsze.
Tego dnia, lo, jego wysokość był w mieście (zwanym) Domem-Ramzesa-Meriamona, dopełniając przyjemnych ceremonii swego ojca, Amona-Ra-Horachte-Atona, Pana Dwóch Ziem Heliopolis; Amona Ramzesa-Meriamona, Ptaha Ramzesa-Meriamona,”///wielkiego w sile, syna Mut”, zgodnie z nadaniem mu wieczności w jubileuszach, wiecznotrwałości w pokojowych latach, wszystkie ziemie i wszystkie państwa leżą zdruzgotane pod jego sandałami na zawsze. Tam przybył posłaniec króla, wezyr/szafarz /// wraz z królewskim posłańcem /// [prowadząc do (?) króla] Ramzesa II [posłańca (?)] od [Heta, Ter]teseba i [drugiego posłańca (?)] od Heta [niosących (?) srebrną tabliczkę], którą wielki wódz Heta, Hetasar (xtAsrA) [nakazał] przynieść Faraonowi, oby żył wiecznie, by zabiegać o pokój od [jego wysokości] króla Górnego i Dolnego Egiptu, Ramzesa II, żyjącego wiecznie jak jego ojciec, Ra, każdego dnia.
Kopia srebrnej tabliczki, którą wielki wódz Heta, Hetasar (xtAsArA) nakazał przynieść Faraonowi, oby żył wiecznie, rękami swego posłańca Terteseba (tAtAtysbw) i swego posłańca Ramose by zabiegać o pokój od jego wysokości Ramzesa II, Byka nad władcami, ustanawiającego granice tam, gdzie zechce, w każdym kraju.

 

Traktat, który wielki wódz Heta, Hetasar, mocarz, syn Merasara (mrAsArA), wielkiego wodza Heta, mocarza, wnuk Seplela (sApA[rwrw]), [wielkiego wodza Heta, moca]rza, wykonał na srebrnej tabliczce dla Usermaatre Setepenre (Ramzesa II), wielkiego władcy Egiptu, mocarza, syna Menmare (Setiego II), wielkiego władcy Egiptu, mocarza, wnuka Menepehtira (Ramzesa I), wielkiego władcy Egiptu, mocarza; dobry traktat o pokoju i braterstwie, ustanawiający pokój [między nimi (?)] na zawsze.

1. Od początku, od czasów zamierzchłych, relacje między wielkim władcą Egiptu i wielkim wodzem Heta były takie, że bóg nie dopuszczał do wrogości między nimi, przez traktat. Lecz w czasach Metelli (mwTnrA), wielkiego wodza Heta, mego brata, walczył on [z Ramzesem II], wielkim władcą Egiptu, lecz następnie, począwszy od tego dnia, spójrzcie, oto Hetasar, wielki wódz Heta jest w relacjach traktatowych dla ustanowienia związku, który uczynił Ra, i który uczynił Set, dla ziemi Egiptu z ziemią Heta, by nie dopuścić do powstania wrogości pomiędzy nimi, na zawsze.

2. Spójrzcie, oto więc Hetasar, wielki wódz Heta, jest w relacjach traktatowych z Usermaatre Setepenre (Ramzesem II), wielkim władcą Egiptu, począwszy od tego dnia, by zapewnić dobry pokoj i dobre braterstwo między nami na zawsze; on jest zbratany ze mną, ma ze mną pokój; a ja jestem zbratany z nim, mam z nim pokój, na zawsze. Odkąd Metella (mwTnrA), wielki wódz Heta, mój brat, spotkał swoje przeznaczenie, a Hetasar zasiadł jako wielki wódz Heta na tronie swego ojca, spójrzcie, oto jestem z Ramzesem Meriamonem, wielkim władcą Egiptu i jest on [ze mną w (?)] naszym pokoju i naszym braterstwie. To coś wspanialszego niż poprzedni pokój i braterstwo, które panowały na tej ziemi.

Spójrzcie, oto ja, wielki wódz Heta, jestem z [Ramzesem II], wielkim władcą Egiptu w dobrym pokoju i dobrym braterstwie.

Dzieci dzieci wielkiego wodza Heta mają być w braterstwie i pokoju z dziećmi dzieci Ramzesa Meriamona, wielkiego władcy Egiptu, tak jak my jesteśmy w braterstwie i w relacji [pokoju], tak by [ziemia Egiptu] mogła być z ziemią Heta w pokoju i braterstwie jak i my, na zawsze.

3. Nie ma nigdy nastać wrogość pomiędzy nimi, na zawsze. Wielki wódz Heta ma nie wejść do ziemi Egiptu, przenigdy, by coś zagarnąć. Ramzes Meriamon, wielki władca Egiptu, ma nie wejść do ziemi Heta, by coś [zagarnąć], przenigdy.

4. Jeśli chodzi o poprzedni traktat z czasów Seplela (sApArwrw), wielkiego wodza Heta, jak również o poprzedni traktat z czasów Metelli (mwTnrA), wielkiego wodza Heta, mego ojca, będę go przestrzegać. Spójrzcie, oto Ramzes Meriamon, wielki władca Egiptu, będzie przestrzegać [go] z nami [razem (?)] począwszy od tego dnia. Będziemy go przestrzegać i będziemy postępować według tych dawniejszych dróg.

5. Jeśli inny wróg wyruszy przeciw ziemi Usermaatre Setepenre (Ramzesa II), wielkiego władcy Egiptu, a ten wyśle poselstwo do wielkiego wodza Heta mówiąc: „Przyjdź jako moje wsparcie przeciw niemu”, wielki wódz Heta [przybędzie] i wielki wódz Heta zabije jego wrogów. Lecz jeśli nie będzie to pragnieniem wielkiego wodza Hety, by przybyć, ma wysłać swoją piechotę i swoje rydwany i zabić jego wrogów.

6. Bądź też, jeśli Ramzes Meriamon, [wielki władca Egiptu], zostanie sprowokowany przez [niepokornych (?)] sług, gdy ci zawinią przeciw niemu w jakiś sposób, a on wyruszy ich pozabijać, wtedy wielki wódz Heta ma działać wraz z panem Egiptu [/// ///].

Closeup_Ramesses_II_Colossus
Posąd Ramzesa II. Źródło: Wiki

7. Jeśli inny wr[óg wyruszy] przeciw wielkiemu wodzowi Heta, [a ten wyśle poselstwo] do wielkiego wodza (sic!) [Egiptu], Usermaatre Setepenre [po wsparcie (?), wtedy ten] przybędzie to niego jako wsparcie, by zabić jego wrogów. Lecz jeśli [nie] będzie to pragnieniem Ramzesa Meriamona, wielkiego władcy Egiptu, by przybyć, ma [wysłać] swoją piechotę i swoje rydwany [i zabić jego wrogów (?)]. [Lub] ////// /// by ich dostrzec, oprócz udzielenia odpowiedzi ziemi Heta.

8. Jeśli poddani wielkiego wodza Heta dopuszczą się wykroczenia przeciw niemu, a Ramzes Meriamon, wielki władca Egiptu, ma ////// ziemię Heta i ziemię Egiptu //////, czyli powie: „Ja wyruszę za [ich ukaraniem (?)] do Ramzesa Meriamona, wielkiego władcy Egiptu, żyjącego wiecznie, /// /// /// ziemi Heta. …… ……… ich wyznaczanie go dla nich, by być panem, by spowodować, że Wybraniec Ra-Silnego-Prawdą, Syn Ra, wielki władca Egiptu, ma być uciszony na zawsze. Jeśli on /// jego /// /// ziemi Heta, i ma zawrócić [ponownie do (?)] wielkiego wodza Heta /////////.

9. [Jeśli jakaś znacząca osobistość z ziemi Egiptu ucieknie i przybędzie do] wielkiego wodza Heta, czy to z miasta [czy to] /// ziemi Ramzesa Meriamona, wielkiego władcy Egiptu, i przybędą do wielkiego wodza Heta, to wielki wódz Heta ma ich nie przyjąć, (ale) wielki wódz Heta ma ich doprowadzić spowrotem do Usermaatre Setepenre, wielkiego władcy Egiptu, [ich własnego] Pana, jak to nadmieniono.

10. Jeśli ucieknie człowiek lub dwóch, którzy są nieznani ///, i przybędą do ziemi Heta, by zostać poddanymi cudzoziemskiego pochodzenia, to nie zostaną osiedleni w ziemi Heta, ale mają być doprowadzeni do Ramzesa Meriamona, wielkiego władcy Egiptu.

11. Lub jeśli jakakolwiek znaczna osobistość ucieknie z ziemi Heta [i przybędzie do] Usermaatre Setepenre, wielkiego władcy Egiptu, czy to (z) miasteczka, czy z dzielnicy, czy z [jakiegokolwiek regionu] należącego do ziemi Heta, i przybędą do Ramzesa Meriamona, wielkiego władcy Egiptu, wtedy Wybraniec Ra-Silnego-Prawdą, Syn Ra nie przyjmie ich, (lecz) Ramzes Meriamon, wielki władca Egiptu, doprowadzi ich do wielkiego wodza Heta. Nie zostaną osiedleni.

12. Podobnie, jeśli ucieknie człowiek lub dwóch albo trzech, [którzy nie są] znani, i przybędą do ziemi Egiptu, by zostać poddanymi cudzoziemskiego pochodzenia, to Wybraniec Ra-Silnego-Prawdą, Syn Ra, wielki władca Egiptu nie osiedli ich, (lecz) doprowadzi ich do wielkiego wodza Heta.

13. Jeśli chodzi o słowa tego [układu (?)] wielkiego wodza Heta z Ramzesem Meriamonem, wielkim władcą [Egiptu], zapisane na ten srebrnej tabliczce, jeśli chodzi o te słowa, tysiąc bóstw, z bogów i z bogiń, ziemi Heta, wraz z tysiącem bóstw, z bogów i z bogiń, ziemi Egiptu, są wraz ze mną jako świadkowie [dla (?)] tych słów: Bóg-Słońca, pan niebios, Bóg-Słońca miasta Ernen (ArnnA), Set, pan niebios, Set Heta, Set miasta Ernen, Set miasta Zepjerened (DApwyArAndA), Set miasta Perek (pAyrAkA), Set miasta Hesesep (xjsAsApA), Set miasta Seres (sArjsw), Set miasta Aleppo (xjrApA), Set miasta Rehsen (rAxAsjnA), Set [miasta //], //////, Set miasta Sehpen (sAjxjpjnA), Anteret (anTrAtj) ziemi Heta, bóg Herpenteres (xrpAntjrjsA), bogini miasta Kerehen /// n /// (kArxn///n/// ///), bogini Hewek (xwAk), bogini Zen/// (DAjn///), bóg Serep (sArApA) ~ bóg Hebat (xnbAtA), królowej niebios, bogów, władców klątw, bogini, pani gleby, pani klątw, Tesher (tAsAxrA), pani gór i rzek ziemi Heta, bogowie ziemi Kezweden (kjDAwAdAnA), Amon, Bóg-Słońca, Set, bogowie i boginie gór i rzek ziemi Egiptu, niebios, gleby, wielkiego morza, wiatru i burz.

 

14. Te słowa, które są na tej srebrnej tabliczce, są dla ziemi Heta i dla ziemi Egiptu. Temu, kto nie będzie ich przestrzegał, tysiąc bóstw ziemi Heta i tysiąc bóstw ziemi Egiptu spustoszą dom, ziemię i sługi.

15. Jeśli chodzi o tego, kto będzie przestrzegał tych słów, które są na tej srebrnej tabliczce, czy to Hetyta, czy to z ludu Egiptu, i nie będą próbowali go obejść, tysiąc bóstw ziemi Heta razem z tysiącem bóstw ziemi Egiptu zadba o jego zdrowie, o jego życie, razem z jego problemami, z jego ziemią i jego sługami.

16. Jeśli człowiek ucieknie z ziemi Egiptu lub dwóch albo trzech i przybędą do wielkiego wodza Heta, wielki wódz Heta ich schwyci i doprowadzi spowrotem do Usermaatre Setepenre, wielkiego władcy Egiptu. Jeśli chodzi o człowieka, który ma zostać doprowadzony (spowrotem) do Ramzesa Meriamona, wielkiego władcy Egiptu, niech nie zostanie mu postawiony zarzut przestępstwa, niech jego dom nie dozna szkody, ani jego żony, ani jego dzieci, [niech] nie [zostanie zabity] i niech nie doznają szkody jego oczy, jego uszy, jego usta, ani jego stopy. Niech nie zostanie mu postawiony zarzut przestępstwa.

17. Podobnie, jeśli człowiek ucieknie z ziemi Heta, czy jeden, czy dwóch, czy trzech, i przybędą do Usermaatre Setepenre, wielkiego władcy Egiptu, niech Ramzes Meriamon, wielki władca Egiptu go schwyta [i niech] doprowadzi go spowrotem do wielkiego wodza Heta, a wielki wódz Heta nie postawi mu zarzutu przestępstwa, niech jego dom nie dozna szkody, ani jego żony, ani jego dzieci, niech nie będzie zabity i niech nie doznają szkody jego uszy, jego oczy, jego usta i jego stopy. Niech nie zostanie mu postawiony zarzut przestępstwa.

18. To, co jest pośrodku srebrnej tabliczki: na przedniej stronie postać wyobrażająca Seta obejmująca wielkiego wodza (kraju) Heta, otoczona przez następujące [słowa (?)]: „Pieczęć Seta, władcy niebios, pieczęć traktatu, który Hetasar, wielki wódz Heta, mocarz, syn Merasara (mrAsArA), mocarza, wielkiego wodza Heta, mocarza, uczynił”. To, co jest pośrodku, to pieczęć [Seta, władcy niebios]. [To,] co jest [pośrodku] drugiej strony to postać wyobrażająca [///] Heta, obejmująca postać księżniczki Heta, otoczona przez następujące słowa: „Pieczęć Boga-Słońca miasta Ernen (ArnnA), pana ziemi, pieczęć Pethepa (pw-tw-xjpA), księżniczki ziemi Heta, córki ziemi Kezweden (qjDAwAdn), /// /// /// Ernen, pani ziemi, czcicielki bogiń. To, co jest pośrodku, to pieczęć Boga-Słońca Ernen, pana wszystkich ziem.”.

Słowniczek zwrotów i objaśnienia niektórych zwrotów

Tłumaczenie własne, nie naukowe.

Umiłowany-Amona / Umiłowany-Przez-Amona / Ukochany-Przez-Amona – oryg. Meriamon;
„oby żył wiecznie” – L.P.H. – Life, prosperity, health
Ra-Jest-Silny-Prawdą-Wybraniec-Ra –  oryg. Usermare-Setepnere / Usermaatre Setepenre – późniejsze imię tronowe Ramzesa II
Heta – Kheta – kraj Hetytów
Kezweden – Kizzuwatna, późniejsza Cylicja

Królowie Hetytów

Traktat z Kadesz wymienia kilku hetyckich władców. Postarałem się oddać egipską wersję, poniżej klucz do umieszczenia ich w czasie.

Odpowiednik egipski – imię hetyckie
Hetasar – Hattusili III
Merasar – Mursili I
Seplel – Suppiluliuma I
Metella – Muwatalli

W przyszłości opublikuję traktat egipsko-hetycki w wersji Hetytów.