Kamień z Rosetty – tekst po polsku

Kamień z Rosetty, hieroglify

Kamień z Rosetty to fragment steli z wyrytym Dekterem Kapłanów Memfis, zapisanym w dwóch językach i trzech wersjach pisma, dzięki czemu mógł być rozumiany zarówno przez Egipcjan, jak i Greków. Stanowił klucz do odcyfrowania egipskich hieroglifów.

Kamień z Rosetty, jak wyglądał
Przedstawienie Kamienia z Rosetty

Trzy wersje to od góry  – zapisana  hieroglifami, pismem demotycznym oraz po grecku.

Zabytek odnaleziono 15 lipca 1799 roku w trakcie wyprawy  Napoleona do Egiptu. Stanowił element starego muru  średniowiecznej  twierdzy, zwanej przez Francuzów Fort Julien i znajdującej się w  porcie Rosette.

Daje nam wgląd w  fascynujący świat  Egiptu Ptolemeuszy, w którym greccy władcy musieli nawiązywać współpracę z  kapłaństwem, by móc
utrzymać się u władzy nad rdzenną ludnością egipską.

Pełniejszy tekst hieroglificzny uzyskano dzięki kolejnym znaleziskom, Obeliskowi z Philae oraz Steli z Damanhur.

Kamień z Rosetty – treść po polsku

1. Dwudziestego czwartego dnia miesiąca Gorpiaios, co odpowiada  dwudziestemu czwartemu dniowi czwartego miesiąca pory Peret dla  mieszkańców Ta-Mert (Egiptu), w dwudziestym trzecim roku rządów Horusa-Ra dziecięcia, zasiadłego jako król na tronie swego ojca, pana przybytków Nechbet i Uadżet, siłacza o podwójnej sile, opoki Dwóch Krajów, ozdoby

2. Egiptu, którego serce jest doskonałe (lub życzliwe) wobec bogów, Horusa  złota, który czyni doskonałym życie istot hamentet, pan świąt trzydziestego  roku jak Ptah, suwerenny książe jak Ra, król południa i północy, Neterui- merui-ȧtui-ȧuā-setep-en-Ptaḥ-usr-ka-Rā-ānkh-sekhem-Ȧmen, Syn  Słońca Ptolemeusz, wiecznie żywy, umiłowany Ptaha, objawiony bóg,

3. syn Ptolemeusza i Arsinoe, miłujących-ojców bogów; gdy Ptolemeusz, syn Pyrrhidesa, był kapłanem Aleksandra i bogów-zbawicieli oraz miłujących-braci bogów, jak też dobroczynnych bogów,

Ptolemeusz V Epifanes

4. i miłujących-ojców bogów, jak również  objawionego boga; gdy Demetria, córka  Telemachusa, była niosącą

5. nagrodę zwycięstwa Bereniki, dobroczynnej  bogini, i gdy Arsinoe, córka Cadmusa, była  niosącą koszyk (kaneforą) Arsinoe, miłującej braci bogini;

6. gdy Irena, córka Ptolemeusza, była kapłanką Arsinoe, miłującej ojców bogini; tego dnia nadzorcy świątyni, i słudzy boga, i sprawujący pieczę nad tajemnymi sprawami boga, i libacjoniści, którzy wchodzą do miejsca najświętszego by odziać bogów,

7. i skrybowie świętych pism, i mędrcy Podwójnego Domu Życia, i inni libacjoniści przybyli z sanktuariów Południa i Północy do Memfis w dniu święta, gdy to

8. Jego Wysokość, król Południa i Północy Ptolemeusz, wiecznie żywy,  umiłowany Ptaha, objawiony bóg, pan piękności, otrzymał zwierzchnictwo od swego ojca, wkroczył do Izby Sechmet, gdzie ci się zeszli na zebranie, w Makha-Taui i niniejszym ogłosili:

9. Tak, jak król, który jest umiłowany przez bogów, król Południa i Północy  Neterui-merui-ȧtui-ȧua-en-Ptaḥ-setep-en-usr-ka Rā ānkh-sekhem- Ȧmen, Syn Słońca Ptolemeusz, wiecznie żywy, umiłowany Ptaha,  objawiony bóg, pan piękności, dał wszelkiego rodzaju dary w ogromnych  ilościach dla ziemi Horusa i dla wszystkich

10. żyjących w niej, i dla każdego kto ma w nich jakiś urząd, słuchajcie przeto, on jest jak bóg, będąc synem boga [i] urodzonym przez boginię, gdyż jest odpowiednikiem Horusa, syna Izydy [i] syna Ozyrysa, mściciela swego ojca, Ozyrysa – oto niniejszym Jego Wysokość

11. ma boskie serce, które jest życzliwe wobec bogów; i dał złoto w wielkiej  ilości i zboże w wielkiej ilości świątyniom i dał bardzo liczne hojne dary, by  przynieść dobrobyt Ta-Mert’owi [Egiptowi], i by utrwalić [jego] postęp

12. i dał żołnierzom w służbie jego majestatu (…) według ich pozycji, [a  podatki] niektórym z nich obciął, a niektórym [złagodził], czym sprawił  żołnierzom mieszkającym w kraju dobrobyt

13. pod jego rządami; [i co się tyczy kwot utrzymania domu królewskiego] od ludu Egiptu i podobnie tych [utrzymania] wszystkich w służbie jego majestatu, Jego Wysokość umożył je wszystkie razem, jak duże by nie były;

14, i przebaczył więźniom przebywającym w więzieniach i nakazał każdego z nich uwolnić od [kary], przez którą miał przejsć. I Jego Wysokość rozkazał, mówiąc – W odniesieniu do rzeczy [, które mają być dane dla] bogów oraz pieniędzy i

15. zboża, które mają być dane dla świątyń co roku, a także wszystkich rzeczy [, które mają być dane dla] bogów z winnic i z pól uprawnych nomu, wszystkie te rzeczy które były wtedy pod majestatem jego świętego ojca,

16. mają być pozostawione [w swej ilości] dla nich tak, jak były wtedy; i rozkazał – Niniejszym skarbiec (?) nie ma być bardziej napełniony składkami z rąk kapłanów, niż to było aż do pierwszego roku rządów Jego Wysokości, jego świętego ojca; i Jego Wysokość ułatwił

17. kapłanom usługującym w świątyniach podróż, którą ci zwykli odbywać rzęką w łódkach do Aleksandrii na początku każdego roku i Jego Wysokość rozkazał – Niniejszym ci, którzy są przewoźnikami [z handlu] nie będą chwytani [i zmuszani do służby w marynarce]; i w odniesieniu do tkanin z bisioru, wykonywanych w świątyniach dla domu królewskiego,

18. rozkazał, by dwie trzecie z nich zostały zwrócone [kapłanom]; podobnie Jego Wysokość  [na powrót] ustanowił wszystkie te rzeczy, których wykonywanie odłożono na bok, i przywrócił je do poprzedniego stanu i z największą dbałością sprawił, że wszystko to, co powinno być czynione w służbie bogów, jest czynione w taki sam sposób, jak czyniono to

19. w dawnych [dniach]; podobnie, uczynił [wszystko] we właściwy i poprawny sposób; i zadbał o wymierzenie sprawiedliwości ludowi, podobnie nawet jak Tot, wielki, wielki [bóg]; i ponadto rozkazał w odniesieniu do tych wojsk, które powróciły i też innych ludzi, którzy podczas

20.  rewolucji, która się wydarzyła, okazali się źle usposobieni [wobec rządu],  e gdy wrócili do swych domów i ziemi, mają zachować siłę do dalszego  posiadania swych własności, i z wielką dbałością wysłał piechotę i jazdę i  statki, by odeprzeć tych idących przeciw

21. Egiptowi ziemią i morzem; i w konsekwencji poświęcił na to mnóstwo pieniędzy i zboża, by zapewnić dobrobyt ziemi Horusa i Egiptowi.

Armia ptolemejska
Helleńscy żołnierze w armii Ptolemeuszy, ok. I w p.n.e.

22. I Jego Wysokość wyruszył przeciw miastu Szekam, które jest naprzeciw  (?) miasta Uiset, które było we własności nieprzyjaciela i było zaopatrzone w  katapulty i przygotowane do wojny z bronią wszelkiego rodzaju przez

23. buntowników będących w środku – dopuszczali się olbrzymich aktów świętokradztwa w ziemi Horusa i krzywdzili tych mieszkających w Egipcie – Jego Wysokość zaatakował ich czyniąc drogę [do ich miasta]

24. i wznosząc wały (lub mury) przeciwko nim i kopiąc okopy i co tylko mogło  doprowadzić [go] przeciw nim, to uczynił; i spowodował, że kanały zaopatrujące miasto w wodę zostały zablokowane, coś czego żaden z królów go poprzedzających nie był w stanie dokonać, i poświęcił mnóstwo pieniędzy na wykonanie tej pracy;

25. i Jego Wysokość rozmieścił piechotę na wałach kanałów, by czuwać i strzec ich przeciw wyjątkowemu podniesieniu się wód [Nilu], co się wydarzyło w ósmym roku [jego panowania], w powyższych kanałach nawadniających pola, i były niezwykle głębokie

26. w tym miejscu; i Jego Wysokość wziął miasto szturmem w bardzo krótkim czasie i posiekał na kawałki buntowników w nim i sprawił niezmiernie wielką rzeź wśród nich, podobną nawet do tych, które Tot (w wersji demotycznej Ra) i Horus, syn Izydy i [syn Ozyrysa], sprawili wśród buntujących się przeciw  nim,

27. gdy zbuntowali się dokładnie w tym miejscu; i oto ci, którzy prowadzili żołnierzy i byli ich głową i niepokoili granice [w czasie] jego ojca i

Kapłan z Egiptu
Posąg egipskiego kapłana

28. i jego własną  suwerenną władzę, on ukarał według ich postępków, gdy przybył, [by obchodzić] święto otrzymania suwerennej władzy od swego ojca; i [poza tym] odsunął [swe roszczenia] do

29. rzeczy będących dzięki Jego Wysokości i będących [wtedy] w  świątyniach, aż do ósmego roku [jego rządów, które wynosiły niemałą sumę]  pieniędzy i zboża; i Jego Wysokość odsunął też [swe roszczenia] do tkanin  bisiorowych, które miano dostarczać do królewskiego domu i były [wtedy] w  świątyniach,

30. jak również do podatków, które oni (czyli kapłani) mieli płacić za dzielenie tkaniny na części, co było powinnością aż do tego dnia; i umorzył świątyniom zboże, które zwykle pobierane było jako podatek z pól uprawnych bogów i podobnie miarę wina, które było pobierane jako podatek z winnic [bogów];

31. i dokonał wielkich rzeczy dla Apisa i Mnewisa i dla każdego przybytku zawierającej święte zwierzę i podarował im więcej niż jego przodkowie; i jego serce poczęło zważać na [wszystko], co właściwe i poprawne dla nich

32. w każdym momencie; i dał wszystko, co było potrzebne do balsamowania ich ciał, hojnie i we wspaniałej obfitości; i przyjął koszt ich utrzymania w ich świątyniach i koszt ich wielkich festiwali i ich całopaleń i ofiar i libacji;

33. [i szanował przywileje świątyń i Egiptu i podtrzymał je należycie stosownie do tego, co jest w zwyczaju i prawe; i wydał] zarówno pieniądze, jak i zboże w niemałych ilościach;

34. i [dostarczył] wszystkiego w wielkiej obfitości dla domu, w którym przebywa Żyjący Apis; i Jego Wysokość udekorował go z doskonałymi i nowymi ornamentami najpiękniejszej postaci w historii; i sprawił, że Żyjący Apis wzszedł [jak słońce] i wzniósł świątynie i przybytki i kaplice [na jego cześć]; i [naprawił przybytki, które potrzebowały napraw, i we wszystkich sprawach sprzyjających służbie bogom

35. okazywał ducha dobroczynnego boga; i za swych rządów, po dokładnym zbadaniu, odbudował świątynie niegdyś utrzymywane w najwyższej czci, jak było to prawe] i w zamian za te rzeczy bogowie i boginie dały mu zwycięstwo i moc i życie i siłę i zdrowie i każdą piękną rzecz każdego zgoła rodzaju, a

36. w odniesieniu do jego wzniosłej pozycji, ma być ustanowiona dla niego samego i jego dzieci na wieki wieków, z dobrymi rezultatami (lub „z życiem”).”

I to przyszło do serca kapłanów świątyń Południa i Północy i wszystkich  świątyń, [że wszystek cześć

37. oddawana] królowi Południa i Północy Ptolemeuszowi, wiecznie  żywemu, umiłowanemu Ptaha, [objawionemu bogowi, którego czyny są  piękne, i ta oddawana miłującym ojców bogom, którzy go spłodzili, i  dobroczynnym bogom, którzy spłodzili tych, którzy go spłodzili, i miłującym  braci bogom, którzy spłodzili płodzicieli jego płodzicieli]

38.i bogów zbawicieli, ma być [wielce wzmożona; i posąg króla Południa i  Północy, Ptolemeusza, wiecznie żywego, umiłowanego Ptaha,  objawionego boga, pana piękności, ma być postawiony [w każdej świątyni, w  najbardziej widocznym miejscu] i ma być

39. nazwany jego imieniem „Ptolemeusz, Zbawca Egiptu”, czego  interpretacją (?), jest „Ptolemeusz, Zwycięsca”; [i ma stać bok w bok z posągami Panów bogów (?), którzy dali mu broń zwyciężania i ma być ubrany na modłę Egipcjan; i posąg tego rodzaju ma być ustawiony we

40. wszystkich świątyniach zwanych jego imieniem; i uwielbienie ma być oddawane tym posągom trzy razy dziennie, i każdy obrzęd i ceremonia przystająca do odprawiania przed nimi ma być odprawiana, i cokolwiek określone i pasujące dla nich podwójnie ma być odprawiane, nawet tak, jak jest odprawiane dla bogów nomów podczas festiwali i każdego świętego dnia (?), w dniu [jego] koronacji i w dniu jego imienia; i podobnie ma być [ustawiony]

41. wspaniały (?) posąg króla Południa i Północy Ptolemeusza, wiecznie  żywego, umiłowanego Ptaha, objawionego boga, którego czyny są piękne,  syna Ptolemeusza i Arsinoe, miłujących-ojców bogów i z tym posągiem ma być wspaniały przybytek [z] najlepszej miedzi i inkrustowany prawdziwymi kamieniami każdego rodzaju,

42. w każdej świątyni zwanej jego imieniem; i ten posąg ma spoczywać w najświętszym miejscu [tych świątyń] bok w bok z przybytkami bogów nomów. I w dniach wielkich festiwali, gdy bóg [świątyni] wychodzi ze swego świętego mieszkania, według swego dnia, święty przybytek objawionego boga, pana piękności, ma podobnie być wzejść [jak słońce]

43. wraz z nimi. I by ten nowy przybytek był łatwy do odróżnienia [zarówno  dziś, jak i w przyszłości, mają ustawić] na tym przybytku [królewskie podwójne korony, uczynione ze złota, a na] każdej podwójnej koronie ma  być  umocowany [wąż], co jest właściwe i poprawne do zrobienia dla [podwójnych  koron ze złota], zamiast dwóch ureuszy,

44. które są [umieszczone] na wierzchach przybytków i korona Sechmet ma być na środku między nimi, bo to w koronie Sechemt Jego Wysokość zabłysł w domu Ka Ptaha (czyli w Memfis)

45. w czasie, gdy król wszedł do świątyni i odprawił ceremonie, których   odprawienie było stosowne i właściwe przy przyjmowaniu wzniosłej godności  [królewskiej]. I na górnej części powierzchni kwadratowego cokołu będącego naokoło tych koron oraz na jego środkowej części [która jest zaraz] pod  [podwójną koroną] wygrawerują roślinę papirus i roślinę południa; i mają je ustawić w taki sposób, by sęp ponad nebem , pod którym  roślina południa ma się znajdować, ma być umiejscowiony w prawym górnym  rogu złotego przybytku, a wąż , pod którym jest  ustawion], roślina papirus, [ma być umiejscowiony] w lewym górnym rogu]; i

46. interpretacją [tych znaków jest]: „Pan przybytku Nechbet i Pan przybytku Uadżet, który oświeca kraj białej korony i kraj czerwonej korony”. I tak jak ostatni dzień czwartego miesiąca poru Szemu, który jest dniem urodzin pięknego wiecznie żywego boga, jest dniem uczt i obchodzi się go jako dzień święta w ziemiach Horusa (czyli w ziemiach świątynnych) od czasu dawnego;  i ponadto siedemnasty dzień drugiego miesiąca pory Szat,

47. gdy to [Jego Wysokość] odprawił ceremonie wstąpienia na tron, gdy otrzymał suwerenną władzę od swego ojca [też ma być obchodzony jako dzień święta], i oto [te dni] były źródłem wszystkich [dobrych] rzeczy, w których wszyscy ludzie uczestniczyli; te dni, czyli siedemnasty i ostatni dzień każdego miesiąca, mają być świętami w świątyniach

48. Egiptu, w każdej jednej z nich; i w te dni całopalenia mają być ofiarowane i ofiary mięsne i wszystko, co jest właściwe i w zwyczaju do odprawiania podczas obchodów świąt ma być odprawione podczas tych dni każdego miesiąca i podczas tych świąt każdy mężczyzna ma uczynić (czyli ofiarować) to, co ma w zwyczaju robić podczas [innych] świ-

49. ąt w świątyniach. [I kapłani zarządzili też], że te rzeczy, które [są  przyniesione do świątyń] jako dary ofiarne, mają być dane osobom, które [służą w świątyniach; i święta i procesie mają być ustanowione w świątyniach i w całym Egipcie ku czci] króla Południa i Północy Ptolemeusza, wiecznie  żywego, umiłowanego Ptaha, objawionego boga, którego czyny są piękne,  każdego roku

50. począwszy z pierwszym dniem pierwszego miesiąca pory Szat aż do piątego dnia tegoż [i w te dni ludzie mają wkładać] wieńce na swe głowy o mają świątecznie przyozdabiać ołtarze i mają ofiarować ofiary mięsne i pitne, i mają odprawiać wszystko to, co właściwe i stosowne do odprawiania. I kapłani tych świątyń, które są zwane jego imieniem,

51. mają nosić, w dodatku do innych posiadanych tytułów kapłańskich, tytuł  „sługi objawionego boga, którego czyny są piękne”. [I ten tytuł ma być  używany na wszystkich czynach i dokumentach złożonych w tych  świątyniach]; i mają wygrawerować na pierścieniach, które noszą na rękach,  tytuł „libacjonista objawionego boga, którego czyny są piękne”.

52. I oto ma to być w rękach mieszkańców kraju, i ci, którzy chcą wznieść kopię przybytku objawionego boga, którego czyny są piękne, i ustawić ją w swych domach, i mają mieć swobodę do obchodzenia świąt i radowania się [przed nią] każdego miesiąca

53. i każdego roku; i by sprawić, by ci będący w Egipcie wiedzieli [dlaczego w Egipcie oddaje się cześć – jak to jest najbardziej właściwe i poprawne – objawionemu bogu, którego czyny są piękne, kapłani zarządzili], że ten dekret ma być [wyryty] na steli

54. z twardego kamienia pismem bogów, pismem ksiąg i pismem Haui-Nebui, i ma być ustawiona w sanktuariach świątyń, które [są zwane] jego imieniem, pierwszej, drugiej i trzeciej [klasy], w pobliżu posąga Horusa, króla Południa i  Północy, Ptolemeusza, żyjącego wiecznie, umiłowanego Ptaha,  objawionego boga, którego czyny są piękne.

Zdjęcie Kamienia z Rosetty
Kamień z Rosetty. Autor: Ken Eckert

Kamień z Rosetty – tłumaczenie na polski – szczegóły

Tłumaczenie dekretu z Memfis (Ptolemeusza V) z angielskiego tłumaczenia ze strony sacred-texts.com; rzekomo na podstawie pisma hieroglificznego złożonego z treści Kamienia z Rosetty oraz Steli z Damanhur (Steli z Nubairy). Źródłem jest książka z 1905 roku The Nile, Notes for Travellers in  Egypt, autorstwa E. A. Wallis Budge, 9-ta edycja, Londyn, Thos. Cook and Son, [1905], s. 199-211.

Fragmenty zapisane kursywą są wzięte z wersji demotycznej.

[Fragmenty w nawiasach kwadratowych] są bądź to wzięte to ze Steli z Damanhur, bądź dodane dla łatwiejszego zrozumienia.

Pogrubioną czcionką zaznaczono wszystkie części złożonego imienia  Ptolemeusza, ówczesnego faraona Egiptu, w oryginale specjalnie  obramowane.

Gorpiaios to miesiąc kalendarza macedońskiego, który w zamyśle odpowiada sierpniowi. W pierwszym akapicie tekstu wspomniano, że odpowiada IV miesiącowi Peret, czyli marcowi/kwietniowi. Wygląda na to, że doskonały kalendarz słoneczny Egipcjan dość mocno rozjechał się z wprowadzonym przez Aleksandra Wielkiego kalendarzem macedońskim.

Objaśnienia zwrotów

Nechbet i Uadżet – boginie egipskie.

hamentet – ? – Amentet była boginią zachodu, boginią zmarłych. Możliwe zatem, że istoty hamentet to „śmiertelnicy”. Interpretacja moja.

Neterui-merui-ȧtui-ȧuā-setep-en-Ptaḥ-usr-ka-Rā-ānkh-sekhem-Ȧmen – imię znaczące „dwóch miłujących-ojców bogów, dziedzic, wybraniec Ptaha,
siła podwójnego Ra, żyjąca moc Amona.”

Niosąca koszyk – kanefora – honorowy urząd dla niezamężnych młodych  kobiet w starożytnej Grecji.

Makha-Taui – czyli „równowaga” lub „twa kraje” to miejsce, w którym kończył  się Dolny Egipt, a zaczynał Górny Egipt.

Tkanina bisiorowa – tkaniny wyrabiane w starożytności i średniowieczu z bisioru, jedwabistej nici powstającej z wydzieliny niektórych małżów. Tworzywo określane jako wełna morska lub jedwab morski. Prawdopodobnie najdroższa tkanina starożytności.

Apis, Mnewis – święte byki.

(Korona) Sechemt – część nazwy egip. pa-sechemti – dwie potężne – podwójna korona władców Dolnego i Górnego Egiptu. Nazwa grecka to Pschent.

Dom Ka Ptaha – Memfis

Pora Szemu – pora żniw

Pora Szat – inaczej pora Achet, pora wylewu

Haui-Nebui – lub Hanebu – staroegipskie określenie Hellenów, to jest Greków. W tłumaczeniu „panowie północy” lub „panowie bagien” (w delcie). Oprócz tego określenie rzekomych latających statków z napędem antygrawitacyjnym w służbie III Rzeszy.

Co sądzisz o tym doniosłym znalezisku, jakim jest Kamień z Rosetty? Treść  daje ciekawy wgląd w życie tamtych ludzi.

Sprawdź też dokument z czasów ostatnich wielkich władców niepodległego  Egiptu, czyli traktat egipsko-hetycki

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.